Entrevista realizada por Mar Ju\u00e1rez. Traducci\u00f3n Erik Coenen.<\/p>\n
El traductor y profesor de literatura espa\u00f1ola de origen holand\u00e9s, <\/strong>Erik Coenen<\/strong>, presentar\u00e1 el pr\u00f3ximo jueves 24 de octubre la traducci\u00f3n al neerland\u00e9s de La F\u00e1bula de Polifemo y Galatea<\/i>, del poeta y dramaturgo espa\u00f1ol Lu\u00eds de G\u00f3ngora, en el Instituto Cervantes de Utrecht.<\/strong> Coenen<\/strong>\u00a0ha sido profesor de literatura espa\u00f1ola en la Universidad de Nimega y actualmente ense\u00f1a teor\u00eda literaria en la\u00a0Universidad Complutense de Madrid. Es autor de varios manuales de historia de la literatura espa\u00f1ola; de ediciones cr\u00edticas de obras de Pedro Calder\u00f3n de la Barca (Amar despu\u00e9s de la muerte, A secreto agravio, secreta venganza, La selva confusa<\/em>) y de traducciones al neerland\u00e9s de autores como Cervantes, Calder\u00f3n, Quevedo, Antonio Machado, Unamuno, Borges y Mu\u00f1oz Molina.<\/p>\n Dada su experiencia como docente y autor de obras relacionadas con la historia de la literatura espa\u00f1ola, \u00bfqu\u00e9 aspectos destacar\u00eda como los m\u00e1s interesantes de estos estudios?<\/b><\/b><\/p>\n R: De mis propios estudios en particular, destacar\u00eda la recuperaci\u00f3n de La selva confusa<\/i>, que es la primera comedia fechable de Calder\u00f3n, que se conservaba en un manuscrito aut\u00f3grafo pero que no hab\u00eda sido editado. Faltaba en todas las ediciones de comedias de Calder\u00f3n. Si me est\u00e1 preguntando en general por el valor de los estudios en historia literaria, dir\u00eda que no hay fen\u00f3meno -social, econ\u00f3mico, pol\u00edtico, cultural, art\u00edstico- que se pueda entender en profundidad fuera de su evoluci\u00f3n hist\u00f3rica. La literatura en lengua espa\u00f1ola posee, adem\u00e1s, una serie de textos y hasta g\u00e9neros enteros de valor universal, que trascienden su momento hist\u00f3rico. Pienso, no s\u00f3lo en el Quijote<\/i>, sino en La Celestina<\/i>, la novela picaresca, el teatro del Siglo de Oro de Lope y Calder\u00f3n, unos cuantos poemas de Fray Luis de Le\u00f3n, o la poes\u00eda de Quevedo y de G\u00f3ngora.<\/p>\n \u00bfQu<\/b>\u00e9<\/b> retos han supuesto para usted las traducciones de textos de grandes autores tales como Cervantes, Quevedo o Machado?<\/b><\/b><\/p>\n R: Me he dedicado sobre todo a la traducci\u00f3n de Calder\u00f3n. En el caso de La vida es sue\u00f1o<\/i>, puedo decir que dediqu\u00e9 varias d\u00e9cadas en conseguir una versi\u00f3n aceptable seg\u00fan mi propio criterio. El mayor reto en la traducci\u00f3n de textos en verso no es siquiera el encontrar rimas, sino, primero, que esas rimas no resulten rebuscadas, forzadas, y el conseguir un resultado que satisfaga como poes\u00eda; y segundo, que siga sonando como la voz del autor. Esto \u00faltimo significa estudiar muy bien su estilo, sus giros, su l\u00e9xico y hasta su visi\u00f3n del mundo para intentar no traicionarle. Espero haber conseguido que, digamos, mis traducciones de la poes\u00eda de Borges no suenan igual que las de G\u00f3ngora. Con todo, hay que reconocer que es irremediablemente anacr\u00f3nico pretender reescribir a Quevedo o Calder\u00f3n en el holand\u00e9s del Siglo XX o XXI, pues con los siglos no s\u00f3lo cambia el idioma, sino tambi\u00e9n los conceptos. Cambia la manera de pensar que queda plasmado en el idioma. Lucho siempre con este problema y no consigo resolverlo. Me planteo algo as\u00ed como esta pregunta: \u00ab\u00bfc\u00f3mo dir\u00eda esto el autor, c\u00f3mo redactar\u00eda este cuarteto, si, en vez de expresarse en el castellano del Siglo XVII se expresara en el holand\u00e9s de mi tiempo?\u00bb, pero claro, si G\u00f3ngora naciera en el polder<\/i>\u00a0en nuestro tiempo, no escribir\u00eda como escrib\u00eda un cordob\u00e9s del suyo. Cualquier escritor compone con sus experiencias vitales, que est\u00e1n vinculadas con su \u00e9poca y se expresan a trav\u00e9s de un lenguaje peculiar a esa \u00e9poca. De all\u00ed que existe en el fondo de estas traducciones, como he dicho, un anacronismo sin soluci\u00f3n. En cuanto a Machado: poetas como \u00e9l, o Jorge Manrique, o Fray Luis de Le\u00f3n, son especialmente dif\u00edciles de traducir por la aparente sencillez de su expresi\u00f3n, que no permite apenas hip\u00e9rbatos o circunloquios en la traducci\u00f3n. En ese sentido, G\u00f3ngora o Calder\u00f3n dan m\u00e1s libertad al traductor. Finalmente, menciona usted a Cervantes; el haber traducido algo suyo queda bien en mi curr\u00edculum, pero realmente s\u00f3lo traduje El retablo de las maravillas<\/i>, con cuyo estilo me sent\u00ed, francamente, inc\u00f3modo; demasiadas cosas parecen arbitrarias en el texto. Para empezar, los extra\u00f1os nombres de los personajes, que no se pod\u00edan ni dejar ni traducir. Nunca me acab\u00f3 de satisfacer aquella traducci\u00f3n.<\/p>\n En relaci\u00f3n a la conferencia del pr\u00f3ximo jueves, \u00bfcu\u00e1les han sido las razones que le han llevado a traducir La F\u00e1bula de Polifemo y Galatea? \u00a0<\/b><\/b><\/p>\n R: Hay una raz\u00f3n muy ego\u00edsta: era una oportunidad para leer a fondo el Polifemo<\/i>. Pero tambi\u00e9n creo que ten\u00eda raz\u00f3n D\u00e1maso Alonso, que es un poema de extraordinaria perfecci\u00f3n formal, y por tanto, un regalo a la literatura universal que merece ser compartido con quienes no sepan leer espa\u00f1ol lo suficiente para disfrutar el original. Y ahora, despu\u00e9s de traducirlo, me parece a\u00fan mejor que antes: al lado del Polifemo<\/i>, las octavas de cualquier otro poeta resultan flojas y faltas de densidad. Creo que el texto merece ser traducido, y como otros que lo sabr\u00edan hacer mejor que yo no lo hacen, me propuse hacerlo yo.<\/p>\n \u00bfQu\u00e9 inter\u00e9s puede despertar este poema de Lu\u00eds de G\u00f3ngora en el lector neerland\u00e9s?<\/b><\/b><\/p>\n R: Espero que disfrutar de la buena literatura. Aparte de la mera curiosidad. Vamos, los mismos motivos que le llevar\u00edan a leer la Eneida<\/i> o la Divina comedia<\/i>. Pero no me corresponde a m\u00ed contestar a la pregunta; que lo digan los lectores. A Guus Middag, que rese\u00f1\u00f3 el libro para NRC Handelsblad<\/em>, le gust\u00f3 menos el Polifemo<\/i> que un soneto contra el matrimonio que inclu\u00ed en la antolog\u00eda…<\/p>\n \u00bfA qu\u00e9 p\u00fablico est\u00e1 dirigida su conferencia?<\/b><\/b><\/p>\n R: La conferencia la imparto en holand\u00e9s porque, a fin de cuentas, presento una traducci\u00f3n al holand\u00e9s. Espero que vayan traductores, porque de eso voy a hablar en parte, pero tambi\u00e9n cualquier persona que quiera pasar un rato disfrutando de la buena poes\u00eda. Es ese el p\u00fablico que he tenido en mente al preparar la conferencia.<\/p>\n Vertaler en docent Spaanse Literatuur <\/strong>Erik Coenen<\/strong> presenteert donderdag 24 oktober in Instituto Cervantes zijn Nederlandse vertaling van La F\u00e1bula de Polifemo y Galatea<\/i> van <\/i>de Spaanse dichter en <\/strong>toneelschrijver <\/strong>Lu\u00eds de G\u00f3ngora. Coenen was docent Spaanse letterkunde aan de Universiteit van Nijmegen en doceert tegenwoordig <\/strong>Literatuurwetenschap aan de Complutense Universiteit van Madrid. <\/strong>Hij is tevens auteur van diverse handboeken over de Spaanse literatuurgeschiedenis, van <\/span>kritische edities van werken van toneelschrijver Pedro Calder\u00f3n de la Barca (Amar despu\u00e9s de la muerte, A secreto agravio, secreta venganza, La selva confusa<\/em>) en van vertalingen van schrijvers als Cervantes, Calder\u00f3n, Quevedo, Antonio Machado, Unamuno, Borges y Mu\u00f1oz Molina.<\/strong><\/span><\/span><\/p>\n Gezien uw ervaring als docent en auteur van boeken over Spaanse literatuurgeschiedenis, wat zijn voor u de meest interessante aspecten daarin? Wat zijn voor u de uitdagingen geweest om werken van beroemde schrijvers als Cervantes, Quevedo of Machado te vertalen? Wat Machado betreft: dichters zoals hij, of Jorge Manrique, of Fray<\/i> Luis de Le\u00f3n,\u00a0 zijn des te moeilijker te vertalen vanwege de schijnbare eenvoud waarmee ze zich uitdrukken en die in vertaling nauwelijks omzettingen van de woordvolgorde of omslachtige parafrasen verdraagt. In die zin bieden G\u00f3ngora of Calder\u00f3n meer vrijheid.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n Verder noemt u Cervantes; zijn naam staat goed op mijn vertaalcurriculum, maar het enige wat ik van hem vertaald heb is De poppenkast der wonderen<\/i>, een tekst geschreven in een stijl waarmee ik, eerlijk gezegd, erg in de knoop heb gezeten. Te veel onderdelen van de tekst deden mij willekeurig aan; alleen al de namen van de personages, die je niet kunt handhaven maar ook niet kunt vertalen. Ik ben dan ook nooit helemaal tevreden geweest met het resultaat.<\/span> <\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n Naar aanleiding van de lezing van komende donderdag:\u00a0wat bracht u ertoe om La Fabula de Polifemo y Galatea<\/i> te vertalen? Waarom zou de Nederlandse lezer dit gedicht van Lu\u00eds de G\u00f3ngora willen lezen? Voor welk publiek is uw lezing bedoeld? <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Entrevista realizada por Mar Ju\u00e1rez. Traducci\u00f3n Erik Coenen. El traductor y profesor de literatura espa\u00f1ola de origen holand\u00e9s, Erik Coenen, presentar\u00e1 el pr\u00f3ximo jueves 24 de octubre la traducci\u00f3n al neerland\u00e9s de La F\u00e1bula de Polifemo y Galatea, del poeta y dramaturgo espa\u00f1ol Lu\u00eds de G\u00f3ngora, en el Instituto Cervantes de Utrecht. Coenen\u00a0ha sido profesor […]<\/p>\n","protected":false},"author":76,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[55,12,124,53,112,6,118,129,209],"tags":[210,212,1136,211,213],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2759"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/wp-json\/wp\/v2\/users\/76"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2759"}],"version-history":[{"count":17,"href":"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2759\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2772,"href":"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2759\/revisions\/2772"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2759"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2759"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2759"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/b><\/span><\/span>
\nA: <\/span>Wat mijn eigen onderzoek betreft, zou ik de herontdekking van La selva confusa<\/i> noemen, het vroegst dateerbare toneelstuk van Calder\u00f3n, dat in een auteurshandschrift bewaard is gebleven maar nooit is uitgegeven. Het ontbreekt in alle uitgaven <\/span><\/span><\/span><\/span><\/span>van <\/span><\/span><\/span>zijn toneel. Als u met uw vraag in het algemeen doelt op het belang van literairhistorische studies, zou ik antwoorden<\/span><\/span><\/span> dat geen enkel verschijnsel \u2013op sociaal, economisch, politiek of cultureel vlak\u2013 werkelijk kan worden doorgrond los van zijn historische ontwikkeling.\u00a0 De Spaanstalige literatuur omvat bovendien een aantal teksten, en zelfs hele genres, die een universele waarde bezitten die boven hun historisch moment uitstijgt. Ik denk daarbij niet alleen aan Don Quichot<\/i>, maar ook aan La Celestina<\/i>, de schelmenroman, het toneel van de Gouden Eeuw van Lope de Vega\u00a0 en Calder\u00f3n, een handvol gedichten van Fray<\/i> Luis de Le\u00f3n, de po\u00ebzie van Quevedo en van G\u00f3ngora\u2026<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n
\n<\/b><\/span><\/span>
\nA: <\/span><\/span>Ik heb me vooral gewijd aan het vertalen van Calder\u00f3n. In het geval van Het leven is droom<\/i> kan ik stellen dat het me tientallen jaren gekost heeft om een voor mij aanvaardbare versie te krijgen. De grootste uitdaging van het vertalen van teksten in dichtvorm is niet eens zozeer het vinden van bruikbare rijmen als wel, ten eerste, rijmen vinden die niet gezocht of geforceerd aandoen, en een resultaat bereiken dat zelf als po\u00ebzie bevredigend is; en ten tweede, dat het blijft klinken als de stem van de auteur. Dit laatste brengt met zich mee dat je de kenmerkende stijl, zinswendingen, woordkeus en zelfs het wereldbeeld van de auteur moet bestuderen om er geen verraad aan te plegen. Ik hoop zo voor elkaar te hebben gekregen dat, om maar iets te noemen , mijn Borges-vertalingen\u00a0 niet net zo klinken als mijn G\u00f3ngora-vertalingen. Maar al met al moet je het anachronisme onderkennen van de pretentie om Quevedo of Calder\u00f3n in het Nederlands van de 20ste<\/sup> of 21ste<\/sup> eeuw te herschrijven. Met het verstrijken van de eeuwen verandert immers niet alleen de taal, maar ook ons begrippenkader. De manier waarop wij denken, zoals die in de taal tot uitdrukking komt, verandert.\u00a0 Ik worstel hier altijd mee en kom er nooit helemaal uit. Ik stel me steeds zo ongeveer de volgende vraag: \u201cHoe zou de schrijver dit zeggen, hoe zou hij pakweg dit kwatrijn componeren, als hij zich niet in het Spaans van de 17de<\/sup> eeuw maar in het Nederlands van mijn tijd zou uitdrukken?\u201d Maar uiteraard zou een G\u00f3ngora die in onze tijd in de polder zou zijn geboren niet schrijven zoals een Cordobees van zijn tijd. Elke schrijver schrijft vanuit zijn eigen ervaringen, die verbonden zijn met zijn tijdperk en tot uitdrukking komen in de specifieke taal van zijn tijd. Vandaar dat in dit soort vertalingen, zoals gezegd, een onontkoombaar anachronisme schuilt.<\/span><\/span><\/p>\n
\n<\/b><\/span><\/span>
\nA: <\/span><\/span><\/span>\u00c9\u00e9n van mijn beweegredenen was heel zelfzuchtig: de gelegenheid hebben om Polyphemus en Galatea<\/i> grondiger dan ooit te lezen. Maar ik ben het ook eens met D\u00e1maso Alonso dat het in puur formeel opzicht een buitengewoon volmaakt dichtwerk is, en dus een geschenk aan de wereldliteratuur dat het recht moet hebben gedeeld te worden met wie niet genoeg Spaans beheersen om van het origineel te kunnen genieten. Nu ik het vertaald heb vind ik het trouwens n\u00f3g beter dan vroeger: naast de octaven van Polyphemus en Galatea <\/i>doen die van andere dichters me nu een beetje krachteloos aan, alsof er een hoop vulmiddel in zit. Een tekst als deze verdient het, beschikbaar te zijn in vertaling, vind ik, en aangezien wie het beter zouden kunnen het niet doen, heb ik het zelf maar gedaan.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n
\n<\/b><\/span><\/span><\/span>
\nA: <\/span><\/span><\/span>Om te genieten van mooie literatuur, mag ik hopen. En louter nieuwsgierigheid. Dezelfde redenen, kortom, waarom iemand de Aeneis<\/i> of de Divina Commedia<\/i> zou willen lezen. Maar het is eigenlijk niet aan mij om die vraag te beantwoorden; dat moeten de lezers zelf doen. Guus Middag, die voor NRC Handelsblad een recensie van het boek schreef, heeft minder genoten van Polyphemus en Galatea<\/i> dan van een gedicht tegen het huwelijk dat ook in de bloemlezing staat\u2026<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n
\n<\/b><\/span><\/span><\/span>
\nA: <\/span><\/span>Ik geef de lezing in het Nederlands omdat het per slot van rekening gaat om de presentatie van een vertaling in het Nederlands. Ik hoop dat er vertalers op afkomen, want daar ga ik het deels over hebben, maar iedereen is welkom die zin heeft om van mooie po\u00ebzie te komen genieten. Dat is het publiek dat ik in gedachten heb gehad bij het voorbereiden van mijn lezing.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n