{"id":3613,"date":"2015-11-04T11:43:19","date_gmt":"2015-11-04T10:43:19","guid":{"rendered":"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/?p=3613"},"modified":"2015-11-04T11:46:02","modified_gmt":"2015-11-04T10:46:02","slug":"goya-en-hekserij","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/2015\/11\/04\/goya-en-hekserij\/","title":{"rendered":"Goya en hekserij"},"content":{"rendered":"<p>Por Mayke Merkx, colaboradora del departamento de cultura del Instituto Cervantes de Utrecht<\/p>\n<p>In het M<strong>useum Catharijneconvent in Utrecht<\/strong> is de tentoonstelling <em>De heksen van Bruegel<\/em> te zien. In samenwerking met het museum geeft Maria Tausiet op 5 november bij <strong>Instituto Cervantes Utrecht\u00a0<\/strong>de lezing: <em>\u201cNiet te geloven!\u201d Hekserij en ironie van Bruegel tot Goya<\/em>.<\/p>\n<p><strong>Biografie Francisco de Goya y Lucientes (1746-1828)<br \/>\n<\/strong>Geboren in Fuendetodos in 1746 en overleden in Bordeaux in 1828. Hij schilderde maar maakte ook veel etsen en <strong>tekeningen<\/strong>. In zijn jonge jaren maakte hij \u201ckartons\u201d in kleurrijke rococostijl voor de koninklijke wandtapijtenfabriek Santa Barbara in Madrid.<strong><br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p>De <strong>kunst<\/strong> van <strong>Goya<\/strong> is het begin van de moderne kunst. In 1770 reisde hij naar <strong>Itali\u00eb<\/strong> waar hij in contact kwam met het <strong>neoclassicisme<\/strong>. Deze stijl neemt hij over. Bij zijn terugkomst in <strong>Spanje<\/strong> schilderde hij idyllische taferelen in heldere kleuren. In 1786 werd hij tot hofschilder benoemt.<\/p>\n<p><strong>Goya<\/strong> is een van de beste <strong>Spaanse<\/strong> <strong>schilders<\/strong>. In zijn ingewikkelde werk verbindt hij het vriendelijke, klassieke, monsterlijke, denkbeeldige en zijn innerlijke wereld. Hij is een voortreffelijke portrettist en in 1976 werd hij tot hofschilder benoemt.<\/p>\n<p>In 1793 werd hij ernstig ziek waardoor hij doof werd. Dit leidde tot een nieuwe c<strong>reatieve<\/strong> en originele stijl met minder pittoreske thema\u2019s. Zoals etsen die hij maakte over de <strong>Onafhankelijkheidsoorlog<\/strong> tegen <strong>Frankrijk<\/strong> in <strong><em>Los desastres de la guerra<\/em> <\/strong>(Verschrikkingen van de oorlog). Duistere krachten, irrationeel gedrag en de menselijke wreedheid, domineren Goya\u2019s etsen uit dit album.<\/p>\n<p>De doofheid veranderde zijn karakter en hij schilderde zijn binnenwereld; somber en erg donker. Het hoogtepunt van zijn werk zijn de schilderingen op de muren van zijn huis, Quinta del Sordo, <em>Las Pinturas Negras<\/em>. Daar begint de moderne <strong>schilderkunst<\/strong>.<\/p>\n<p>In oktober 1824 verlaat <strong>Goya<\/strong> het onderdrukkende hof van Fernando VII en vlucht naar Bordeaux in Frankrijk. In deze stad overlijdt hij in 1828. Toen Goya op 82 jarige leeftijd overleed, had hij driehonderd etsen en 900 tekeningen gemaakt.<\/p>\n<p><strong>Heksen<br \/>\n<\/strong>Vanaf de <strong>Middeleeuwen<\/strong> is in de <strong>Europese cultuur<\/strong> het geloof in hekserij diep geworteld. Door de publicatie van boeken, zoals het vijftiende-eeuwse <em>Malleus Maleficarum<\/em> ook wel <strong><em>Heksenhamer<\/em><\/strong> genoemd, werd het geloof in het bovennatuurlijke en <strong>hekserij<\/strong> gevoed. Het boek werd gebruikt als een gids om een heks te herkennen. Het be\u00efnvloedde de overtuiging dat heksen erg gevaarlijk waren. In de 16e en 17e eeuw werden heksen vervolgd door de kerk en Inquisitie. Dit duurde tot de Verlichting, een tijd waarin de heks een figuur van satire werd.<strong><br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p><strong>Goya<\/strong> vond dat <strong>hekserij<\/strong> is gebaseerd op redeloosheid en dat de angst wordt aangewakkerd door de kerk en <strong>Inquisitie<\/strong>, om zo de macht te behouden.<\/p>\n<p><strong>Goya: van oude meester naar moderne kunstenaar<br \/>\n<\/strong>Goya is vaak beschreven als de laatste <strong>kunstenaar<\/strong> van de oude meesters en de eerste moderne kunstenaar. De moderne kunst in <strong>Spanje<\/strong> begint met <strong>Goya<\/strong>.<\/p>\n<p>De echte en spirituele wereld werden al gecombineerd in de <strong>religieuze kunst<\/strong>. Goya was \u00e9\u00e9n van de eerste schilders die een verband legde tussen de <strong>symbolieke<\/strong> wereld en\u00a0de wereld van de Verlichting. Een <strong>politieke<\/strong> en <strong>filosofische<\/strong><br \/>\nbeweging die door gebruik van de rede, <strong>bijgeloof<\/strong> en <strong>machtsmisbruik<\/strong> van de kerk tegen wil gaan. Goya wilde met zijn werk een diepgaande dialoog over de heersende idee\u00ebn op gang brengen.\u00a0Op het moment dat Goya niet meer aan het hof werkte, had hij de volledige vrijheid. De kunstenaar is meer aanwezig in zijn werk.<\/p>\n<p><strong>Reeks van schilderijen met heksen<\/strong><br \/>\nDe <strong>schilderijen<\/strong> met <strong>heksen<\/strong> zijn tegelijkertijd geschilderd. Oorspronkelijk bestond het uit een groep van zes schilderijen met dezelfde kleine afmeting. Ze zijn gemaakt in opdracht van de Hertogen van Osuna, la Alameda de Osuna, voor hun buitenverblijf in de buurt van Madrid.<\/p>\n<p>Drie schilderijen uit deze serie worden nader toegelicht: <em>De vliegende heksen<\/em>, <em>Heksensabbat<\/em> en <em>Samenzwering<\/em>.<\/p>\n<p><strong>Vuelo de brujas, De vliegende heksen 1798<br \/>\n<\/strong>Museo del Prado Madrid<\/p>\n<p>Drie personen in de lucht houden een man vast en ze eten hem op. Het zijn niet zoals gebruikelijk vrouwelijke<br \/>\n<img decoding=\"async\" class=\"alignright\" alt=\"Goya_Vuelo_de_Brujas_foto_wiki_blog\" src=\"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/files\/2015\/11\/Goya_Vuelo_de_Brujas_foto_wiki_blog-214x300.jpg\" \/>heksen, maar mannelijke. Ze dragen rokken en een \u201ccoroza\u201d, deze hoeden werden gedragen door de Inquisitie. Er zijn kronkelende slangen op de hoeden geschilderd, die het kwaad vertegenwoordigen. Hun ontblote bovenlijf wekt de suggestie van flagellant (geselaar). Het slachtoffer spreidt zijn armen uit, heeft grote angstige ogen<br \/>\nen schreeuwt.<\/p>\n<p>Onderaan het schilderij zien we twee boeren die in de duisternis de top van een berg hebben bereikt. De ezel, die eerder gestopt is op het pad, vertegenwoordigt de onwetendheid. De mannen zijn onschuldige voorbijgangers die niet willen weten wat er gebeurt. De ene man ligt op de grond en hij bedekt zijn oren, omdat hij het geschreeuw van de man in handen van de heksen niet wil horen. De andere man bedekt zijn hoofd met een laken tegen het licht en wil niet zien wat er gebeurt. Met zijn handen maakt hij het figa-teken (de duim tussen de wijsvinger en middelvinger) om het gevaar af te wenden.<\/p>\n<p>Het satirische aspect in dit schilderij uit zich door het weergeven van bijgeloof en hekserij met personages die verkleed zijn als de Inquisitie. Het meest treffende in dit schilderij zijn de heksen. Het zijn heel tastbare, echte, ge\u00efdealiseerde, gespierde mannen. Hun armen en benen zorgen voor een uitbarsting van licht in de dichte duisternis.<\/p>\n<p><strong>Heksensabbat (El Aquelarre) 1797-1798<br \/>\n<\/strong>Museo L\u00e1zaro Galdiano in Madrid<\/p>\n<p>Dit schilderij heeft als onderwerp het ritueel van de heksensabbat. De duivel verschijnt als een grote bok; <a href=\"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/files\/2015\/11\/Goya_El_Aquelarre_detalle_foto__Museo_Lazaro_Galdiano_blog.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignright size-medium wp-image-3617\" alt=\"Goya_El_Aquelarre_detalle_foto__Museo_Lazaro_Galdiano_blog\" src=\"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/files\/2015\/11\/Goya_El_Aquelarre_detalle_foto__Museo_Lazaro_Galdiano_blog-300x300.jpg\" width=\"300\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/files\/2015\/11\/Goya_El_Aquelarre_detalle_foto__Museo_Lazaro_Galdiano_blog-300x300.jpg 300w, https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/files\/2015\/11\/Goya_El_Aquelarre_detalle_foto__Museo_Lazaro_Galdiano_blog-150x150.jpg 150w, https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/files\/2015\/11\/Goya_El_Aquelarre_detalle_foto__Museo_Lazaro_Galdiano_blog.jpg 600w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>een wellustig figuur in de christelijke cultuur. Hij zit, gekroond met vijgenbladen, grote wijd open ronde ogen en hij straalt licht uit dat alle aanwezigen verlicht. Hij wordt omringd door jonge en oude heksen die hem kinderen aanbieden. Boven de hoofden van deze erg macabre bijeenkomst vliegen vleermuizen of vampiers\u00a0die zich aan de heksen laten zien.<\/p>\n<p><strong>El Conjuro, Samenzwering (1797-1798)<\/strong><br \/>\nMuseo L\u00e1zaro Galdiano in Madrid<\/p>\n<p>Het onderwerp van dit schilderij is een samenzwering van oude heksen. Een man met een wit overhemd wordt overvallen door heksen op zijn rustplaats. Boven zijn hoofd verschijnt het gezelschap van de koningin van de heksensabbat; heksen, vleermuizen en uilen. Het zijn allemaal bloedzuigers. De man wordt gekweld door de koningin van de heksen, die met haar gele cape in het middelpunt en in het licht van de naargeestige compositie is afgebeeld.<\/p>\n<p>De andere heksen doen verschillende dingen: de oudste met een uil op haar hoofd, draagt een mand met kinderen die uit hun huis gestolen zijn. Naast haar staat een heks met een witte cape, die met kaarslicht de samenzwering voorleest. Daarnaast staat een andere heks die een speld in de rug van een foetus steekt om er bloed uit te zuigen, terwijl twee vleermuizen haar mantel vastgrijpen. Een andere heks verlicht met een kaars de angstige man. Vanuit de donkere hemel doemt een figuur op met lange botten in zijn handen, dit zou de duivel kunnen zijn. Het dramatische effect van dit schilderij ligt in de kracht van de compositie en de manier waarop Goya kleur gebruikt.<\/p>\n<p><strong>Linda meastra! (Mooie onderwijzeres!, ets, 1799)<br \/>\n<\/strong>Een oude heks leert een beginneling hoe ze op een bezem kan vliegen. De titel \u201cLinda maestra!\u201d is ironisch<a href=\"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/files\/2015\/11\/Linda_maestra_Goya.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignright size-medium wp-image-3618\" alt=\"Linda_maestra_Goya\" src=\"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/files\/2015\/11\/Linda_maestra_Goya-201x300.jpg\" width=\"201\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/files\/2015\/11\/Linda_maestra_Goya-201x300.jpg 201w, https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/files\/2015\/11\/Linda_maestra_Goya.jpg 508w\" sizes=\"(max-width: 201px) 100vw, 201px\" \/><\/a> bedoelt gelet op de lelijkheid en gebrekkigheid van de oude heks.<\/p>\n<p>Weble een Goya-kenner uit het begin van de twintigste eeuw (1936).<\/p>\n<p>\u201cMet de expressieve tekeningen van gezichten en handen, bereikt Goya een grootheid die te vergelijken is met Rembrandt. Een \u201cRembrandt\u201c die vertrokken is uit de buurt van het Bijbelse Palestina naar de levendige dagelijkse samenleving van 19e eeuw in Spanje\u201d.<\/p>\n<p><strong>Geraadpleegde literatuur:<\/strong><\/p>\n<p><em>Goya in The Metropolitan Museum of Art<\/em>, Colta Ives and Susan Alyson Stein, 1995<br \/>\n<em>Goya 250 Aniversario<\/em>, Juan J. Luna, Museo del Prado, Madrid, 1996<br \/>\n<em>Goya and the Grotesque: A study of themes of witchcraft and monstrous bodies, A thesis in art History<\/em>, Kristin Ann Ziech, University of Missouri, 2012<br \/>\n<em>Goya Order &amp; Disorder<\/em>, Museum of Fine Arts, Boston, 2014<br \/>\n<em>Goya The Witches and Old Women Album<\/em>, The Courtauld Gallery, London, 2015<\/p>\n<p>Fots&#8217;s detail: Wiki en Museo L\u00e1zaro Galdiano en Museo del Prado in Madrid.<\/p>\n<p><strong>Meer over hekserij weten?<\/strong><br \/>\n<strong>kom naar de lezing <a title=\"Lezing: Niet te geloven! Hekserij en ironie van Brueghel tot Goya\" href=\"http:\/\/utrecht.cervantes.es\/FichasCultura\/Ficha101661_39_6.htm\" target=\"_blank\"><em>\u201cNiet te geloven!\u201d Hekserij en ironie van Brueghel tot Goya<\/em><\/a><\/strong><br \/>\n<strong>op donderdag 5 november om 19:00 uur bij Instituto Cervantes, Domplein 3 in Utrecht.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Por Mayke Merkx, colaboradora del departamento de cultura del Instituto Cervantes de Utrecht In het Museum Catharijneconvent in Utrecht is de tentoonstelling De heksen van Bruegel te zien. In samenwerking met het museum geeft Maria Tausiet op 5 november bij Instituto Cervantes Utrecht\u00a0de lezing: \u201cNiet te geloven!\u201d Hekserij en ironie van Bruegel tot Goya. Biografie [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":76,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[55,234],"tags":[609,331,608,398],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3613"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/wp-json\/wp\/v2\/users\/76"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3613"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3613\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3620,"href":"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3613\/revisions\/3620"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3613"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3613"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.cervantes.es\/utrecht\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3613"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}